Kriptoqrafiya – yəni şifrələmə – rəqəmsal dünyanın, xüsusilə də kriptovalyutaların əsasıdır. Ancaq Google-un son araşdırması göstərir ki, kvant kompüterləri bu təhlükəsizlik sistemlərini düşündüyümüzdən qat-qat asan şəkildə poza bilər. Hələlik belə güclü cihazlar real deyil, lakin yol artıq görünür.
Kvant alqoritmləri kriptovalyuta sistemlərini təhlükə altına alır
Google-un kvant süni intellekt tədqiqatçısı Craig Gidney-nin yeni araşdırması göstərir ki, RSA kimi geniş istifadə olunan şifrələmə alqoritmləri kvant kompüterləri vasitəsilə əvvəlki təxminlərdən 20 dəfə az resursla qırıla bilər. Bu nəticə birbaşa Bitcoin-ə aid olmasa da, bir çox rəqəmsal pul kisəsinin və əməliyyatın təhlükəsizlik strukturunu risk altına salır.
Kvant kompüterləri şifrələməni necə aşır
CoinDesk-in verdiyi məlumata görə, Craig Gidney-nin apardığı araşdırma göstərir ki, RSA şifrələməsini pozmaq üçün lazım olan kvant resursları əvvəlki təxminlərlə müqayisədə 20 dəfə az ola bilər. RSA, ictimai açarlı kriptoqrafiya alqoritmidir və məlumatların şifrələnməsi və deşifrələnməsi üçün bir-biri ilə bağlı olan iki açardan – açıq və gizli açardan istifadə edir.
Bitcoin isə RSA deyil, elliptik əyri kriptoqrafiyasına (ECC) əsaslanır. ECC, Bitcoin əməliyyatlarının və istifadəçi aktivlərinin təhlükəsizliyini təmin edir. Amma ECC də kvant alqoritmi olan “Shor” ilə pozula bilər. Shor alqoritmi böyük ədədlərin faktorlaşdırılması və loqarifm məsələlərinin həlli üçün hazırlanıb – bu da onun müasir şifrələmə sistemlərini sındıra biləcəyini göstərir.
Gidney bildirir ki, 20 milyon kübitə malik və müəyyən dərəcədə səs-küylü kvant kompüterləri ilə 2048 bitlik RSA açarları 8 saat ərzində faktorlaşdırıla bilər. Onun hesablamaları bu prosesi əvvəlki modellərlə müqayisədə 20 dəfə daha az kvant resursu ilə həyata keçirməyi mümkün göstərir.
Ancaq bu növ kompüterlər hələ mövcud deyil. Məsələn, IBM-in bu günə qədərki ən güclü kvant prosessoru olan “Condor” cəmi 1100-dən bir qədər çox kübitə malikdir. Google-un “Sycamore” prosessoru isə cəmi 53 kübitə sahibdir. Bu da göstərir ki, real təhlükə hələ uzaqdadır – amma texnoloji istiqamət aydındır.
Digər tərəfdən, Project 11 kimi tədqiqat qrupları hazırda mövcud kvant aparatlarının zəifləşdirilmiş ECC şifrələməsini poza bilib-bilməyəcəyini yoxlayır. Bu layihə çərçivəsində, 1-dən 25 bitə qədər olan ECC açarlarını kvant kompüteri ilə poza biləcək şəxsə 1 Bitcoin mükafat vəd edilir.
Teoridən təhdidə – kvant erası yaxınlaşır
Google-un bu tədqiqatı rəqəmsal təhlükəsizlik sahəsində ciddi dönüş nöqtəsi ola bilər. RSA və ECC kimi alqoritmlərə əsaslanan bütün təhlükəsizlik sistemləri – o cümlədən bank əməliyyatları, dövlət məlumatları və kriptovalyutalar – bu nəticələr fonunda təhlükə altında görünür. Əgər kvant texnologiyası nəzəriyyədən çıxıb praktik imkanlara çevrilərsə, bu sistemlərin mövcudluğu şübhə altına düşəcək.
Shor alqoritmi illərdir nəzəri təhdid kimi tanınırdı, lakin indi kvant texnologiyasının inkişafı bu nəzəriyyəni reallığa çevirmək üzrədir. Kriptovalyutaların dayanıqlılığı, post-kvant şifrələməyə keçid etməklə qoruna bilər. Əks halda, yaxın onilliklərdə bu bazarın əsas təhlükəsizlik mexanizmləri iflasa uğraya bilər.
Bitcoin və digər blokçeyn əsaslı sistemlər üçün bu o deməkdir ki, ECC-dən daha güclü, kvanta dayanıqlı yeni texnologiyalar axtarışında olmaq artıq lüks deyil – zərurətdir. Əgər bu keçid vaxtında baş verməsə, kripto sənayesinin dayanıqlığı və etibarlılığı ciddi zərbə ala bilər.
Ən güclü kvant prosessorlarının texniki xüsusiyyətləri
| Prosessor adı | Şirkət | Kübit sayı | Mövcud status |
|---|---|---|---|
| Condor | IBM | 1100+ | Ən güclü IBM prosessoru |
| Sycamore | 53 | Google-un kvant test platforması |
Rəqəmsal təhlükəsizlik köklü şəkildə dəyişməlidir
Google-un araşdırması göstərir ki, kvant texnologiyası kriptoqrafiyanın fundamental prinsiplərini kökündən dəyişə bilər. Hazırda bu gücə malik kompüterlər mövcud olmasa da, istiqamət və texnoloji imkanlar belə bir gələcəyin uzaqda olmadığını göstərir.
Hökumətlər, maliyyə qurumları və kriptovalyuta icmaları üçün bu nəticələr bir çağırışdır: bu gündən post-kvant kriptoqrafiya sistemlərinə keçidə başlamaq lazımdır. Əks halda, sabahın texnologiyası bu günün təhlükəsizlik sistemlərini tamamilə yararsız hala sala bilər.
