Bu analiz, son zamanlar Milli Məclisdə və ictimai arenada müşahidə olunan boşanma, qohum nikahları, abort və digər ailə problemlərinin ölkəmizin sosial və demoqrafik gələcəyinə yaratdığı dərin təhlükələri işıqlandırmaq məqsədilə hazırlanmışdır. Rəsmi mənbələrdən əldə olunan məlumatlara görə, boşanmaların 70%-nin təşəbbüskarı qadınların olması, eyni zamanda uşaqların 15%-inin nikahdan kənar doğulması kimi rəqəmlər, cəmiyyətimizdəki ailə institutunun dağılmağa başladığını və gələcək nəsillərin sağlam və güclü bir cəmiyyət formalaşdırmaq imkanlarının getdikcə məhdudlaşdığını göstərir.
Hazırki vəziyyət, yalnız ailə münasibətlərindəki problemlərlə məhdudlaşmayaraq, demoqrafik artımın azalmasına və sosial sabitliyin zədələnməsinə də səbəb olur. Artan abort halları, azalan çoxuşaqlı ailələr və qohum nikahlarının gətirdiyi genetik risklər, gələcək nəsillərin sağlam inkişafına dair ciddi suallar yaradır. Dövlət orqanları və ictimaiyyət üçün bu hallar, gələcəkdə daha geniş miqyaslı sosial və iqtisadi böhranların başlanğıcı ola biləcək vəziyyəti göstərir və təcili tədbirlərin görülməsini tələb edir.
Boşanmaların Qorxunc Artımı
Son dövrlərdə aparılan ictimai dinləmələrdə ortaya çıxan rəqəmlər, boşanmaların əsas təşəbbüskarının qadınlar olduğunu göstərir. Bu, ailə strukturunun və cəmiyyətin əsas daşı olan evlilik institutunun ciddi şəkildə sarsıldığını, qadınların özbaşınalığı və ailə münasibətlərindəki fundamental dəyərlərin pozulması kimi mənfi təsirlərin geniş yayılmasını göstərir. Bu vəziyyət, həm sosial, həm də hüquqi baxımdan bəlkə də geri dönüşü olmayan bir nöqtəyə çatma təhlükəsi yaradır və dövlətin, hüquq-mühafizə orqanlarının bu məsələyə ciddi yanaşmasının vacibliyini ortaya qoyur.
Nikahdan Kənar Doğuşlar və Qohum Nikahları
Uşaqların 15%-nin nikahdan kənar doğulması, cəmiyyətin mənəvi və hüquqi dəyərlərindəki ciddi pozulmaları göstərir. Bu halların artması, gənc nəsillərin sağlam psixoloji və sosial inkişafı üçün təhlükə yaradır. Eyni zamanda, qohum nikahları kimi praktikaların da artması, təkcə ailə strukturlarında deyil, eyni zamanda genetik və demoqrafik problemlərin də əsas mənbəyi kimi çıxış edir. Nəticədə, anemiya və talessemiya kimi sağlamlıq problemlərinin sürətlə artması, dövlətin gələcəkdə daha böyük sosial və iqtisadi problemlərlə üzləşməsinə səbəb ola bilər. Bu cür tendensiyalar, həm ailə quruluşunun dağılmasına, həm də sağlamlıq sisteminin ciddi şəkildə yüklənməsinə gətirib çıxaracaq və ictimaiyyətin gələcək üçün narahatlıq doğuran bir vəziyyətlə üzləşməsinə səbəb olur.
Çoxuşaqlı Ailə Sisteminin Eroziyası və Abort Problemləri
Azərbaycanda 3 və daha çox uşaqlı ailələrin sayının azalmağa başlaması, dövlətin ailə siyasətində ciddi dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu göstərir. Konstitusiyanın çoxuşaqlı ailələrə dəstək vermək niyyəti ilə təqdim etdiyi tədbirlər, praktikada yetərsiz qalır. 5 və daha çox uşaq sahibi olmaq tələbinin, ailələrin iqtisadi və sosial çətinlikləri nəzərə alınmadan qoyulması, nəticədə çoxuşaqlı ailələrin dəstəyinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına səbəb olur. Üstəlik, abort hallarının artması, gənc nəsillərin inkişafında qarşıya çıxan yeni problemləri daha da dərinləşdirir. Bu, ölkənin demoqrafik artımının ciddi şəkildə zəifləməsi və gələcək nəsillərin sosial təminatının risk altına girməsi deməkdir.
Dövlətin Rolu və Gələcək Tədbirlər
Hazırki sosial və demoqrafik problemlər, dövlətin ailə və qadın siyasətində fundamental dəyişikliklər etməsinin vacibliyini ortaya qoyur. Dövlət orqanları və qanunvericilər, yalnız mövcud problemlərin aradan qaldırılmasına deyil, eyni zamanda gələcək üçün sağlam və davamlı bir ailə strukturu formalaşdırmağa yönəlmiş strateji planlar hazırlamalıdırlar. Qohum nikahları, nikahdan kənar doğuşlar, abort hallarının və çoxuşaqlı ailələrin azalması kimi tendensiyaların qarşısının alınması üçün, hüquqi və sosial islahatların həyata keçirilməsi təcili və zəruridir. Bu islahatlar, həm ailə institutunun qorunmasını, həm də gələcək nəsillərin sağlam və dayanıqlı sosial quruluşunun təmin olunmasını hədəfləməlidir.
Yekun Nəticə və Təklif Edilən Həllər
Ümumilikdə, əldə olunan məlumatlar və müşahidə olunan tendensiyalar, ölkəmizdə ailə institutunun və demoqrafik artımın ciddi şəkildə təhdid altında olduğunu açıq şəkildə göstərir. Boşanmaların artması, nikahdan kənar doğuşlar, qohum nikahları və abort hallarının yüksəlməsi, yalnız cəmiyyətin mənəvi dəyərlərini deyil, həm də gələcək nəsillərin sağlam inkişafını təhlükə altına alır. Dövlətin və qanunvericilərin bu məsələyə qarşı dərhal tədbirlər görməsi, ailə siyasətində təkmilləşdirmələr etməsi və ictimaiyyətin maarifləndirilməsi, gələcək üçün ən vacib addımlar arasında yer almalıdır.
Təklif olunan Həllər
- Ailə və qadın siyasətində əsaslı islahatlar aparılmalı, hüquqi zəmanətlər gücləndirilməli və ailə institutunun qorunması üçün dəstək proqramları yaradılmalıdır.
- Sosial maarifləndirmə kampaniyaları vasitəsilə ailə dəyərlərinin bərpası və gənc nəsillərin sağlam böyüməsinin təmin edilməsi istiqamətində geniş miqyaslı tədbirlər həyata keçirilməlidir.
- Qohum nikahları və nikahdan kənar doğuşların qarşısının alınması üçün xüsusi qanunvericilik təşəbbüsləri irəli sürülməli, abort hallarının azaldılması üçün isə qadınların sosial və iqtisadi vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmiş proqramlar tətbiq olunmalıdır.
Bu addımların atılmaması halında, gələcək nəsillərin sosial, psixoloji və iqtisadi cəhətdən daimi zədələnməsi qaçınılmaz olacaq və ölkəmiz, qaranlıq gələcəyin qapılarını açaraq, geniş miqyaslı bir sosial fəlakətlə üz-üzə qalacaqdır. Dövlət və ictimaiyyət bu təhlükələri vaxtında görüb, lazımi tədbirləri görməzsə, bütün cəmiyyət uzun müddətli mənfi nəticələrlə üzləşməyə məcbur olacaqdır.
