Kosmosda simsiz rabitənin genişlənməsi astronavik elmi üçün yeni risklər yaradır. SpaceX-in Starlink satellitlərinin gözlənilməz radio-sızmaları, kainatın ilkin dönəminə aid zəif siqnalların aydın şəkildə qavranmasını çətinləşdirə bilər.
Astronomlar bildirirlər ki, dünyanı əhatə edən internet peyk şəbəkəsi, zəif kosmik siqnalları “səs-küy” fonunda itirə bilər. Bu təhlükə, ilk ulduzların yaranma tarixçəsini araşdırmaq üçün vacib olan məlumatları təhlükə altına alır.
Radiomühitə Təsirlər
Starlink-in minlərlə peyki, aşağı tezlikli radiomüşahidə qurğularının işini pozur. Bu sızmalar, kosmik mənşəli zəif hidrogen siqnallarını aşkara çıxarmağımızı çətinləşdirir. Həssas radioteleskoplar üçün əlavə süni mənbə yaratmaqla, müşahidə keyfiyyətini birbaşa zədələyir.
SKA-Low ilə Ölçmələr
Avstraliyanın Curtin Universitetindən tədqiqatçı Steven Tingay, SKA-Low test teleskopu vasitəsilə təxminən 2 000 Starlink peykində sızma siqnalları aşkarlayıb. SKA-Low, gələcəkdə yüz minlərlə kiçik radioteleskopun birləşməsi ilə ilkin kainatı öyrənmək üçün nəzərdə tutulub.
Qorunan Zolaqlarda Sızmalar
Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqı (ITU) astronomiya üçün ayrılmış iki tezlik zolağını müdafiə edir. Lakin Starlink bu zolaqlarda da gözlənilmədən siqnal buraxır. Bu pozuntu qəsdən edilməsə də, astronomik müşahidələri əhəmiyyətli dərəcədə çətinləşdirir.
Süni Mənbələrin Təsiri
Tingay qeyd edir ki, peyklərdəki daxili elektronika təsadüfi siqnalları əsas antenlər vasitəsilə yayımlayır. Bu sızmalar, təbii ən parlaq radio mənbələrinə bərabər gücdə ola bilər. Belə ki, süni olaraq hərəkət edən bu mənbələr, cəld kosmik radiomühitdə “parazit” yaradır.
Tənzimləmə Çağırışları
Hazırda bu növ sızmalar ITU tərəfindən nəzarət olunmur, çünki mövcud qaydalar yalnız qəsdən yayılan siqnalları əhatə edir. Tədqiqatçılar yeni normativ bazanın formalaşmasını təklif edirlər. SpaceX ilə aparılan ilkin müzakirələr ümidvericidir, amma hələ yekun qərar yoxdur.
Gələcək Addımlar
Əməli həll yolları arasında peyklərdə sızmanı azaltmaq üçün texniki yeniliklər və ya peyk siqnallarını süzgəcdən keçirmə algoritmlərinin inkişafı yer alır. Süni siqnalləri data analizindən öncə ayırd etmək üçün güclü hesablama resursları tələb olunur. Hər iki yanaşma əlavə tədqiqat və investisiya tələb edir.
Xüsusi Göstəricilər
| Parametr | Məlumat |
|---|---|
| Sızma Gücü | İlk ulduzlardan gələn hidrogen siqnallarından 10 000× güclü |
| Təhlil Olunan Peyk sayı | ~2 000 Starlink |
| Mühafizə Olunan Tezlik Zolaqları | ITU tərəfindən ayrılmış iki aşağı tezlik zolağı |
| Potensial Data Pozulma Faizi | Bəzi tezliklərdə 30 % |
Starlink peyk qrupunun daim genişlənməsi fonunda, astronomiya cəmiyyəti qısa zamanda konkret addımlar atmağa məcburdur. Texniki həll kimi yüksək səviyyəli şüalanmanı kəsən yeni filtrlər və ya peyk içi avadanlıqların yenidən dizaynı prioritetə çevriləcək. Regulativ sahədə isə ITU-nun məzmununda dəyişikliklər, yeni “məcburi sızma limitləri” və peyk operatorları üçün hesabat tələb edən mexanizmlər görülə bilər.
Öz növbəsində SpaceX, əgər bu çağırışa adaptasiya olunmasa, gələcəkdə tədqiqat qrupları tərəfindən məhkəmə və ictimai təzyiqlə üz-üzə qala bilər. Buna görə də növbəti 6–12 ay ərzində texnoloji optimizasiyalar və beynəlxalq normativ çərçivənin yenilənməsi istiqamətində konkret irəliləyiş gözlənilir. Bu prosesdə həm elmi, həm də kommersiya maraqlarının balanslaşdırılması, kosmosda davamlı internet xidməti ilə astronomik kəşflərin uzlaşması üçün vacib olacaq.
Yekun
SpaceX-in Starlink satellitlərindən yayılan gözlənilməz radioizolyasiya, SKA-Low və digər həssas teleskoplar vasitəsilə kainatın ilkin mərhələsini öyrənmək arzularını təhlükə altına salır. Tədqiqatçılar ITU-nun mövcud qaydalarını genişləndirərək və texnoloji həllər taparaq bu “radio-paraziti” minimuma endirməyi planlaşdırırlar.
