19 yaşlı Teddy Warner texnologiyanın sərhədlərini dəyişmək arzusundadır. O, robotları sadəcə metal və kod deyil, duyğularla hərəkət edən varlıqlara çevirmək istəyir. Uşaq yaşlarından emalatxanalarda böyüyən bu gənc ixtiraçı indi “Intempus” adlı startapı ilə robot texnologiyasına tamamilə yeni bir istiqamət qazandırmaq niyyətindədir.
Robotları başa düşmək üçün onların “bədən dili” olmalıdır
Warner-in fikrincə, insanlarla robotlar arasında real və səmərəli ünsiyyət qurmaq üçün, robotlar yalnız hərəkət edən maşınlar yox, bədən dili və hissləri olan varlıqlar olmalıdır. İnsanlar qarşılarındakı varlığın niyyətini və emosional vəziyyətini çox zaman sözlərdən deyil, bədən hərəkətlərindən anlayırlar. Warner robotlara da bu qabiliyyəti qazandırmaq istəyir: onların da “fiziki duyğu vəziyyəti” olsun ki, həm hərəkətləri proqnozlaşdırılsın, həm də insanlara daha doğma görünsünlər.
“Intempus” emosiyalı robotlar üçün zəmin yaradır
Warner-in qurduğu Intempus şirkəti artıq mövcud robotlara insanabənzər emosional reaksiyalar vermək üçün texnologiya hazırlayır. Bu texnologiya robotların bədən hərəkətləri ilə duyğularını ifadə etməsinə əsaslanır. Warner-in dediyinə görə, bu, insanlarla robotlar arasında daha təbii ünsiyyət qurmaq üçün olduqca vacibdir.
O bildirir ki, insanlar duyğuları daha çox bədən hərəkətlərindən – qol və gövdə jestlərindən – anlayırlar. Bu yalnız insanlara deyil, heyvanlara da aiddir. Warner bu fikrə ilk dəfə Midjourney adlı süni intellekt tədqiqat laboratoriyasında işləyərkən gəlib. O zaman anladı ki, real dünya ilə bağlı qərarlar verməli olan süni intellekt modelləri, əslində belə məkan təsəvvürlərinə malik olmayan robotlardan öyrədilir.
İnsanlar bir müşahidədən hərəkətə keçərkən emosional və fizioloji mərhələ – yəni bir “B addımı” keçirirlər. Robotlarda isə bu mərhələ yoxdur. Warner deyir:
“Robotlar müşahidədən birbaşa əmələ keçirlər. Amma insanlar əvvəl stress, sevinc və ya qorxu kimi fizioloji reaksiyalar göstərirlər. Bu B addımını robotlara qazandırmasaq, onların bizi başa düşməsi çətin olacaq.”
Bu ideyanı inkişaf etdirmək üçün o, əvvəlcə fMRI texnologiyasını sınadı, amma nəticə vermədi. Daha sonra dostunun təklifi ilə yalan detektoru (poliqraf) vasitəsilə tər və stress məlumatları toplamağa başladı və bu sahədə real nəticələr əldə etdi.
Warner deyir:
“Əvvəlcə öz tər məlumatlarımı və dostlarımınkiləri toplayaraq model öyrətdim. Robotun emosional tərkibini yalnız bu verilənlərlə yaratmaq mümkün oldu. Bu məni çox təəccübləndirdi.”
Daha sonra bu analizlərə bədən temperaturu, ürək döyüntüsü, fotopletizmografiya (dərinin mikrodamarlarında qan həcminin dəyişməsini ölçmək texnologiyası) kimi digər biometrik məlumatlar da əlavə olundu.
2024-cü ilin sentyabrında rəsmi olaraq yaradılan Intempus ilkin 4 ayı yalnız tədqiqatla keçirib. Son aylarda isə həm texnologiyanı inkişaf etdirib, həm də potensial müştərilərlə əlaqələr qurub. Artıq 7 şirkət bu texnologiyaya maraq göstərərək əməkdaşlığa başlayıb.
Intempus hazırda Peter Thiel tərəfindən dəstəklənən Thiel Fellowship proqramının iştirakçısıdır. Bu proqram çərçivəsində Warner məktəbi tərk edərək iki il ərzində şirkətini qurmaq üçün 200 min dollar dəstək alıb.
Hazırda o, komandaya yeni üzvlər cəlb etməyi planlaşdırır və mövcud texnologiyanı real insanlarla test etməyə başlayacaq. Hələlik əsas hədəf mövcud robotların təkmilləşdirilməsi olsa da, Warner gələcəkdə emosiyalı robotlar istehsalını da istisna etmir.
O vurğulayır:
“İstəyirəm biri robotlarıma baxanda dərhal anlaya bilsin ki, bu robot xoşbəxtdir. Əgər robotun emosiyasını və niyyətini təbii şəkildə ifadə edə bilirəmsə, demək işimi düzgün görmüşəm. Düşünürəm 4-6 aya bunu sübut edə biləcəyəm.”
Texnologiyanın yeni üzü – hiss edən robotlar
Teddy Warner-in fikirləri və “Intempus”un fəaliyyəti robot texnologiyasına yeni yanaşma gətirir. Robotların insanlarla daha uyğun və anlaşılacaq olması üçün onların da bir növ “daxili vəziyyət”ə, yəni fizioloji reaksiyalara sahib olması vacibdir. Bu, yalnız texnoloji baxımdan deyil, psixoloji və sosial baxımdan da önəm daşıyır.
Əgər robotlar duyğusal vəziyyətlərə bürünə bilsələr, onların hərəkətləri daha öncədən proqnozlaşdırıla bilər. Bu, həm təhlükəsizlik, həm də etimad baxımından əhəmiyyətlidir. Belə robotlar tibb, təhsil, yaşlılara yardım və xidmət sektorunda geniş istifadə oluna bilər.
Warner-in “B addımı” adlandırdığı anlayış — yəni fizioloji və emosional keçid mərhələsi — süni intellektin qərarvermə mexanizmlərinə dərinlik qazandırmaqla yanaşı, insanlarla robotlar arasında “intuisiya” səviyyəsində bir əlaqə qurulmasına imkan verə bilər.
Nəticə
Intempus layihəsi süni intellekt və robot texnologiyalarında fundamental bir sual ortaya qoyur: Əgər robotlar bizim kimi düşünmək və qərar vermək istəyirsə, bəlkə də onlar bizim kimi “hiss” etməyə də başlamalıdır. Warner-in ideyası hələ tam şəkildə reallaşmasa da, onun düşüncə tərzi və araşdırma yanaşması gələcəyin texnologiyasına bir qapı açır. Bu qapının arxasında isə bəlkə də bir gün, səni sevinc və ya həyəcanla salamlayan bir robot dayanacaq.
