Baku Time – Yeni Məlumat – Mumiya haqqında eşidəndə ağlınız dərhal Misir fironlarının qurudulmuş və bükülmüş mumiyalarına keçir. Ancaq bu nümunələr kifayət qədər məşhur olsa da, dünyanın ən qədim mumiyaları deyil. Dünyanın ən qədim mumiyaları Çilinin Çinçorro xalqına məxsusdur və onların 7000 il əvvəl öz ölülərini balyalamaq ənənəsi var idi.
Çinçorro xalqı ovçu-toplayıcı mədəniyyətlərin nəslindən olan bir icma idi və eramızdan təxminən 5450 il əvvəl Çilinin şimalında və Perunun cənubunda məskunlaşdı. Gəldikdən qısa müddət sonra Çinçorro xalqı ölülərini qorumaq üçün əhatə etdikləri səhra qumlarında yeni bir dəfn üsulu olan mumiyalama təcrübəsinə başladılar. Bu qədim qəbiristanlıqlar təkcə mumiyalama ritualı haqqında deyil, həm də Çinçorro cəmiyyətlərinin fəaliyyəti və sosial-mənəvi strukturları haqqında məlumat verir. Buna görə də arxeoloji əhəmiyyətinə görə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmişdir.
Misir yalnız cəmiyyətin elit təbəqəsini mumiyalandırdığı halda, Çinçuro xalqı bu ritualı bütün ölüləri üzərində icra edirdi. Bəs Çinçuro xalqı ölülərini necə mumiyalayıb?
“Journal of Science and Technology” qeyd edir ki, qədim çilililərin mumiyalama prosesi misirlilərin metodundan fərqlənirdi. Əvvəlcə bədənin dərisi çıxarılır və bədən boşluqları quruduqdan sonra dəri yenidən tikilirdi. Meyitlər bəzən qamış, dəniz keçisi dərisi və alpaka yunu kimi materiallara bükülürdü. Daha sonra üzlər gil tozu ilə örtülür, gözlər və ağız üçün deşiklər olan maska qoyulur. Nəhayət, səhrada mumiyalanmadan əvvəl başlarına insan saçından hazırlanmış parik taxılıb.
İlk Çinçuro mumiyası 1917-ci ildə alman arxeoloqu Maks Uhle tərəfindən qeydə alınıb və sahildə bəzi cəsədlər aşkar edilib. Nümunələr açıq şəkildə köhnə idi, lakin o zaman onların dəqiq yaşını müəyyən etmək mümkün deyildi. Daha sonra karbon tarixləşdirmə üsullarının icad edilməsi ilə mumiyaların yaşının 7000 ildən çox olduğu müəyyən edildi.
Çinchoro mumiyalarının ilk kəşfindən bəri bir əsrdən çox vaxt ərzində səhralarda yüzlərlə mumiya tapılıb. Onların bəziləri tikinti işləri zamanı tapılıb, bəziləri isə heyvanlar tərəfindən qazılıb.
Çilinin şimalındakı Arika bölgəsində yaşayan icmalar uzun müddətdir ki, bu xüsusi cəsədlərdən xəbərdardırlar; çünki cəsədlər səthə yaxın yerləşir və buna görə də asanlıqla aşkar edilir. Buna görə də insanlar şəhərlərinə səpələnmiş meyitlərlə yaşamağı öyrənmişlər. Onlar mumiyaları irslərinin bir hissəsi kimi görürlər və onlara qulluq etməyi öz öhdələrinə götürürlər.
Çinçoronun bir çox məzarları üzə çıxarılıb və qeyri-adi hava hadisələri səbəbindən ətraf mühitin təsirinə məruz qalıb. Hətta muzeylərdə saxlanılan nümunələr də iqlim dəyişikliyindən təsirlənə bilər. Ətraf mühitin rütubətinin artması mumiyaların bəzilərinin kiflənməsinə, digərlərinin isə çürüməsinə və ya aclıqdan ölən böcəklərə təslim olmasına səbəb olub.
2022-ci ildə Çinchoro mumiyalarını qorumaq üçün Arika yaxınlığında ekoloji şəraitə nəzarət edilən yeni bir muzey tikildi. Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, 19 milyon dollar dəyərində olan bu kompleks obyektlər bu qiymətli qədim artefaktların qorunmasına kömək edə bilər.
