Dünyanın ən güclü dövlətləri sirləri üzə çıxarmağa və insan haqlarını qorumağa çalışır. Amma nə dərəcədə səmimidirlər? Casus proqramlarının arxasındakı gizli ekosistem dünya təhlükəsizliyini necə təhdid edir?
Casus Proqramlarının Beynəlxalq Səviyyədə Təhlükəsi: BMT Təhlükəsizlik Şurasında Tarixi Görüş
Dünya ilk dəfə olaraq casus proqramlarının beynəlxalq təhlükəsizliyə təsirini açıq şəkildə müzakirə etdi. Yanvarın 5-də BMT Təhlükəsizlik Şurasında keçirilən toplantıda ABŞ-ın təşəbbüsü ilə “casus proqramlarının yayılmasının və sui-istifadəsinin beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə təhdidləri” müzakirə edildi. Bu qeyri-rəsmi görüşdə ABŞ və 15 digər ölkə problemin dərinliyini ortaya qoymağa çalışdı, amma yekun qərarlar alınmadı. Görüş zamanı Avropa ölkələri, Cənubi Koreya və Böyük Britaniya casus proqramlarına qarşı daha güclü tənzimləmələrin tətbiqinin vacibliyini vurğuladılar.
Amma Çin və Rusiya bu müzakirələrə fərqli mövqe ilə yanaşdı. Çin nümayəndəsi, müzakirələrin öncəliyini tənqid edərək, hökumətlər tərəfindən istifadə olunan daha güclü kibersilahların daha təhlükəli olduğunu iddia etdi. Rusiya isə ABŞ-ı və onun NSA vasitəsilə həyata keçirdiyi tarixi casusluq əməliyyatlarını tənqid etdi.
Gələcəyin Ən Böyük Təhlükəsi: Casus Proqramların Yayılması
Məşhur hüquq müdafiəçisi və Citizen Lab-ın aparıcı tədqiqatçısı Con Skott-Reyltun görüşdə şokedici faktları açıqladı. Onun sözlərinə görə, casus proqramlarının yaradılmasında gizli bir qlobal ekosistem mövcuddur. Bu şirkətlər, brokerlər və vasitəçilərdən ibarət “gizli şəbəkə” beynəlxalq sülhü və insan hüquqlarını təhdid edir. Reyltun Avropanın bu məsələdə əsas mərkəz olduğunu və xüsusən Barselonanın casus proqram şirkətləri üçün son illərdə “inkişaf bazasına” çevrildiyini qeyd etdi.
Avropanın Casus Proqram Qalmaqalları: Polşa və Yunanıstanın Cavabları
Müzakirələrdə Polşa və Yunanıstan nümayəndələri öz ölkələrində baş verən casus proqram qalmaqallarına dair açıqlamalar verdilər. Polşa nümayəndəsi, yerli qanunvericilikdə təhlükəsizlik xidmətlərinin fəaliyyətinə məhkəmə nəzarətinin artırılması ilə bağlı addımları qeyd etdi. Bununla yanaşı, casus proqramlarının hüquqi istifadəsini istisna etmədiklərini vurğuladı. Yunanıstan isə 2022-ci ildə qəbul etdiyi casus proqramlarının satışını qadağan edən qanunu xatırlatdı.
ABŞ-ın Çoxölçülü Strategiyası
Bayden administrasiyası dövründə ABŞ casus proqramlarına qarşı ciddi tədbirlər görməyə çalışır. NSO Group, Candiru və Yunanıstan mənşəli Intellexa kimi şirkətlərə sanksiyalar tətbiq olunub, bu sahədə çalışan bir çox şəxslərə səyahət qadağaları qoyulub. Bu isə sənayedə çalışanlar arasında ciddi narahatlıqlara səbəb olub.
Çin və Rusiyanın Qənaətləri: Güzgüdə Özünü Görmək
Rusiyanın görüşdəki mövqeyi daha çox ABŞ-ı hədəfə alıb. Onlar Edward Snowden-in açıqladığı məlumatları əsas gətirərək, ABŞ-ın qlobal nəzarət və şəxsi həyətə müdaxilədə lider olduğunu qeyd etdilər. Çin nümayəndəsi isə milli hökumətlər tərəfindən istifadə olunan daha təhlükəli kibersilahlara diqqət çəkərək, müzakirənin prioritetlərinin dəyişdirilməli olduğunu vurğuladı.
Nəticə
Bu tarixi görüş casus proqramlarının beynəlxalq təhlükəsizlik üçün necə böyük təhdid yaratdığını bir daha üzə çıxardı. Amma əsas sual qalır: dövlətlər nə dərəcədə səmimidirlər? Casus proqramlarının təhlükəsinin qarşısını almaq üçün həqiqətən qətiyyətli addımlar atılacaq, yoxsa bu yalnız bir formal müzakirə olaraq tarixə düşəcək? Təhlükə realdır və bu məsələ beynəlxalq səviyyədə daha çox diqqət tələb edir.
