Süni intellekt üzrə ixtisaslar kompüter sistemlərinin insan zəka funksiyalarını (öyrənmə, problem həlli, nitq tanıma və s.) təqlid edə bilməsi üçün tələb olunan nəzəri və praktiki bilikləri əhatə edən ixtisas sahəsidir. Bu ixtisaslar maşın öyrənməsi, məlumatların təhlili, neyron şəbəkələri və robototexnika kimi alt sahələri birləşdirir.
Süni intellekt üzrə ixtisaslar həm təhsildə, həm də sənayedə innovativ həllər yaratmağa yönəlikdir. Bu sahə tələbələrə böyük verilənlər toplusunu emal etmək, mürəkkəb nümunələri tanımaq və öz-özünə öyrənən sistemlər qurmaq bacarıqlarını aşılayır. Nəticədə, məzunlar elmi-tədqiqat müəssisələrində tədqiqatçı, proqram təminatı şirkətlərində mühəndis, dövlət və özəl sektorda isə analizçi kimi uğurla fəaliyyət göstərə bilərlər. Azərbaycanda bu ixtisas sahəsinin inkişafı, həmçinin regionda qabaqcıl texnoloji mərkəzlərin formalaşmasına təkan verəcək.
Hökumətin 2025–2028 strategiyası, geniş şəbəkə infrastrukturu və pilot layihələr əmək bazarında AI mütəxəssislərinə real imkanlar yaradır. Analitik olaraq qeyd etmək lazımdır ki, gələcəkdə süni intellekt üzrə ixtisaslar sahəsini sistemləşdirmək, yerli sənaye tələblərinə uyğunlaşdırmaq və beynəlxalq akkreditasiya səviyyəsini yüksəltmək vacibdir. Son olaraq, məzunların bazar tələblərinə hazırlıq səviyyəsinin daha da artırılması üçün Süni intellekt üzrə ixtisaslar proqramlarına təcrübə-modulları və sənaye tərtibatlı staj yerləri əlavə edilməlidir.
Azərbaycan universitetlərində Süni intellekt üzrə ixtisaslar
Azərbaycanın ali təhsil müəssisələrində Süni intellekt üzrə ixtisaslar adı ilə spesifik proqramlar getdikcə artır. Bachelor və magistr səviyyəsində aşağıdakı nümunələr mövcuddur:
| Universitet | Proqram səviyyəsi | Başlanğıc ili | İnfrastruktur | Qəbul planı |
|---|---|---|---|---|
| Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti (UNEC) | Magistratura (M.Sc.) | 2024 | Müasir laboratoriyalar, lokal klaster sistemləri | 30 yer |
| ADA Universiteti | Bachelor / Magistratura | 2023 | Cloud əsaslı resurslar, Generative AI kabinetləri | 40+ yer |
| UFAZ (Azərbaycan–Fransa Universiteti) | MSc Data Science & AI | 2022 | 800 TFlops PARSEC superkompüter | 25 yer |
| AzTU Süni İntellekt İnstitutu | Tədqiqat və kurslar | 2021 | Koordinasiya və elmi-tədqiqat şöbələri | — |
Bakalavriat səviyyəsində Süni intellekt üzrə ixtisaslar
Bəzi universitetlərdə Süni intellekt üzrə ixtisaslar adı ilə birbaşa bakalavriat proqramı olmasa da, məlumat elmləri və texnologiya ixtisasları çərçivəsində AI modulları tədris edilir.
Magistratura səviyyəsi Süni intellekt üzrə ixtisaslar
UNEC-də açılan AI magistr proqramı Süni intellekt üzrə ixtisaslar çərçivəsində kadr hazırlığını gücləndirmək məqsədi daşıyır. UFAZ-ın DSAI magistr proqramında big data və süni intellekt təcrübələri aparılır.
Süni intellekt üzrə ixtisaslar və tədris proqramlarının xüsusiyyətləri
- Neyron şəbəkələri və maşın öyrənməsi: Əsas kurslar; “Süni Neyron şəbəkələri” fənni Xəzər Universitetində praktik laboratoriyalarla verilir.
- Data Science dərsləri: Python, R, TensorFlow, PyTorch kimi alətlər öyrədilir.
- Praktiki layihələr və staj proqramları: İnnoland, Innovation Agency və digər dövlət və özəl tərəfdaşlıq çərçivəsində pilot layihələr həyata keçirilir.
Süni intellekt üzrə ixtisaslar üçün infrastruktur
Azərbaycan hökumətinin 2025–2028-ci illər üçün AI strategiyası yüksək səviyyəli hesablama infrastrukturu, məlumat mərkəzləri və kibertəhlükəsizlik tədbirləri üzərində cəmlənib. Ölkə üzrə genişzolaqlı internetin əhatəsi artırılaraq, AI tətbiqləri üçün zəruri şəbəkə resursları təmin edilir.
Süni intellekt üzrə ixtisaslar və əmək bazarı
- Əmək bazarına inteqrasiya: Digital Azerbaijan 2025 proqramı çərçivəsində AI mütəxəssislərinə dövlət orqanlarında və özəl sektorda iş yerləri yaradılır.
- Sənaye tətbiqləri: Neft-qaz, maliyyə, nəqliyyat və dövlət xidmətlərində AI həlləri tətbiq edilir.
- Startap ekosistemi: Akademiyaya daxil olan süni intellekt üzrə ixtisaslar məzunları üçün subsidiyalı inkubasiya proqramları və mentorluq dəstəyi mövcuddur.
Süni intellekt üzrə ixtisaslar və tədqiqat yenilikləri
AzTU Süni İntellekt İnstitutunda fundamental və tətbiqi tədqiqat layihələri icra olunur. ADA Universitetində generativ AI-nin ali təhsilə təsiri müzakirə edilir. UNEC-də isə süni intellekt kadr hazırlığı institut kontekstində prioritetdir.
Süni intellekt üzrə ixtisaslarının gələcək perspektivləri
- Regionda liderlik: Azərbaycan, “Rəqəmsal Azərbaycan” strategiyası sayəsində Mərkəzi Asiyada AI mərkəzinə çevrilməyi hədəfləyir.
- Beynəlxalq əməkdaşlıq: Yaponiyanın Hokkai Gakuen, Hindistanın IIT Kanpur və Türkiyənin Gazi Universiteti ilə birgə tədris proqramları həyata keçirilir.
- Süni intellekt üzrə ixtisaslar üzrə kadr hazırlığı: Humanitar fənlərdən tutmuş mühəndislik ixtisaslarına qədər AI tətbiqləri genişləndirilir.
Daha Oxu: Süni İntellekt Təhsili Azərbaycan-da var? – Ali və K-12 Təhsilində Araşdırma
Nəticə
Süni intellekt üzrə ixtisaslar sahəsində Azərbaycan universitetlərində həm bakalavriat, həm magistratura səviyyəsində proqramlar mövcuddur, lakin ixtisasların adı və strukturu hələ tam vahidrəqəmli deyil. DSAI, ASOIU və UNEC kimi ali təhsil müəssisələrində infrastruktur və kadr hazırlığı prosesi aktivdir.
