süni intellektin gücünün artması təkcə yeniliklərə yol açmır, həm də ətraf mühit üçün yeni çətinlikləri ortaya qoyur. Son araşdırmalar göstərir ki, AI çiplərinin istehsalına bağlı emissiyalar 2024-cü ildə 4 qat artaraq, qlobal enerji sərfiyyatına yeni bir təzyiq gətirib. Bu inkişaf, həm texnoloji sektorun, həm də ətraf mühitin gələcəyi ilə bağlı geniş müzakirələrə səbəb olur.
Beynəlxalq araşdırmaların nəticələri, AI texnologiyasının artan enerji tələbini və bunun ətraf mühitə gətirə biləcəyi mənfi təsirləri ortaya qoyur. Həm sənaye liderləri, həm də siyasi qurumlar bu məsələyə diqqətlə yanaşaraq, enerji siyasətlərində dəyişikliklərə ehtiyac olduğunu bildirir.
Qlobal miqyasda AI ilə əlaqəli çip istehsalı və ona bağlı emissiyaların 2024-cü ildə dörd qat artdığı müşahidə edilir. Greenpeace tərəfindən aparılan araşdırmalar, süni intellekt çiplərində istifadə olunan yarımkeçiricilərin istehsalında yaranan tullantı qazlarının və enerji sərfiyyatının kəskin şəkildə artdığını aşkar etdi. Bu təhlil ictimaiyyətə açıq məlumatlar əsasında həyata keçirilib və əksər böyük çip istehsalçıları, məsələn, NVIDIA kimi şirkətlər, öz məhsullarını yaratmaq üçün Tayvan Semiconductor Manufacturing Co, SK Hynix Inc və digər etibarlı şirkətlərə müraciət edir.
Bu istehsal prosesinin böyük hissəsi enerji təminatında fosil yanacaqlara güvənən Tayvan, Cənubi Koreya və Yaponiya kimi ölkələrdə reallaşır. Beləliklə, enerji mənbələrinin əsasən qeyri-bərpa olunan yanacaqlardan təmin olunması, qlobal emissiyaların artmasında mühüm rol oynayır. Bundan əlavə, Greenpeace təşkilatı dünya miqyasında AI-nin elektrik enerjisinə tələbatının 2030-cu ilə qədər 170 qat artması ehtimalını irəli sürür.
Bloomberg-ın məlumatına görə, bu proqnozlar, süni intellekt yarışının qlobal karbonun azaldılması məqsədlərinə mane ola biləcəyi barədə narahatlıqları artırır. Xeyriyyəçi təşkilat hökumətlərə, xüsusilə Şərqi Asiyada yarımkeçirici istehsalı üçün istifadə olunan enerjini bərpa olunan mənbələrə keçirməyi tövsiyə etsə də, əksinə, Cənubi Koreya yaxın zamanlarda dörd gigavatt gücündə qaz enerjisi istehsal müəssisələrinin inşasını elan edib. Eyni zamanda, Tayvan süni intellektlə əlaqəli enerji tələbatını özünün maye təbii qaz layihələrini və şəbəkə infrastrukturunu genişləndirmək üçün bir əsas kimi istifadə edir.
ABŞ-da aparılan digər tədqiqat, xüsusilə AI-ya yaxın informasiya mərkəzlərinin elektrik enerjisinə olan tələbatının 2030-cu ilə qədər ümumi elektrik tələbatının yarısına qədər çıxacağını göstərir. Faktiki olaraq, ABŞ iqtisadiyyatı, alüminium, polad, sement və kimyəvi maddələrin istehsalında istifadə olunan bütün enerji-intensiv məhsulların istehsalından əldə edilən elektrik enerjisindən daha çox enerji sərf edə bilər. Qlobal məlumat mərkəzləri 2030-cu ildə istehlak olunan elektrik enerjisinin təxminən 945 teravatt-saatına çatacağı proqnozlaşdırılır ki, bu, Yaponiyanın ümumi elektrik istehlakından çox, İrlandiyanın istehlak miqdarının isə 30 qatı çox olacaq.
Bəzi mütəxəssislər isə, süni intellektin tələb etdiyi kütləvi enerji sərfiyyatının, texnologiyanın inkişafı ilə yeni elmi kəşflər və innovativ həllərin (məsələn, batareya və günəş fotovoltayik texnologiyaları) ortaya çıxması ilə zamanla azalacağını irəli sürür. Lakin bu irəli sürmələr hələlik qeyri-müəyyəndir və gələcəyə dair böyük suallar yaradır.
AI çip istehsalına bağlı emissiyaların sürətlə artması, qlobal ətraf mühit və enerji siyasətində ciddi narahatlıqlara səbəb olur. Texnologiyanın bu qədər sürətli inkişafı, istehsal proseslərində istifadə olunan klassik enerji mənbələrinin yerinə, bərpa olunan alternativlərə keçid zərurətini ön plana çıxarır. Analitiklər hesab edir ki, Şərqi Asiya ölkələrinin hələ də fosil yanacaqlara əsaslanan enerji istehsal sistemləri, bu tendensiyanı daha da gücləndirir və gələcəkdə daha çox enerji sərfiyyatına səbəb ola bilər.
Gələcək proqnozlara əsasən, süni intellekt texnologiyasının geniş yayılması, məlumat mərkəzlərinin və əlaqədar avadanlıqların enerji sərfiyyatını sürətlə artıracaq. Bu isə, həm iqtisadiyyatda, həm də ekoloji sahədə yeni problemlərin yaranmasına gətirib çıxara bilər. Enerji sərfiyyatının artmasının önünə keçmək üçün, dövlətlər və sənaye liderləri texnoloji infrastrukturda yenilikçi və davamlı həllərə investisiya etməli, bərpa olunan enerji mənbələrinə keçidi sürətləndirməlidirlər.
Nəticə olaraq, AI texnologiyasının yüksək enerji tələbatı və əlaqəli emissiyalar, yeni tənzimləmə və strateji dəyişikliklərin vacibliyini ortaya qoyur. Eyni zamanda, texnologiyanın gətirəcəyi potensial innovativ kəşflər və elmi inkişaflar, bu problemlərin həllinə doğru istiqamətlənə biləcək yeni imkanları da işıqlandırır. Gələcək üçün ən ideal senariyə nail olmaq məqsədilə, həm sənaye, həm də dövlət qurumları uzunmüddətli, davamlı və ətraf mühitlə uyğunlaşan enerji siyasətləri hazırlamalıdırlar.
