Süni intellekt (AI) texnologiyaları sürətlə inkişaf etdikcə, onların ekoloji və iqtisadi təsirləri də getdikcə artmaqdadır. Yeni hesabatlara görə, 2025-ci ildə AI-nin enerji və su istehlakı rekord həddə çatıb. Bu, yalnız texnoloji sektorda deyil, bütün planetimizin resursları üzərində ciddi təzyiq yaratmaqdadır.
Ən maraqlısı odur ki, AI-nin yaratdığı karbon izi artıq böyük şəhərlərin ümumi tullantısına bərabərdir və su istehlakı isə qlobal miqyasda milyonlarla insanın illik su ehtiyacını üstələyir. Bu məqalədə, AI-nin resurslara təsiri, texnoloji səbəblər və gələcək proqnozlar ətraflı şəkildə analiz ediləcək.
Süni İntellektin enerji və su ehtiyacının sürətlə artmasının səbəbləri
Süni intellekt sistemlərinin işləməsi böyük hesablama gücü tələb edir. Serverlər və datacentrlər gecə-gündüz işləyir və onların sərin saxlanması üçün çoxlu miqdarda su və enerji istifadə olunur. Xüsusilə yüksək performanslı AI modelləri, milyardlarla parametr və milyardlarla əməliyyat üçün davamlı enerji mənbələrinə bağlıdır.
Bundan əlavə, enerji istehsalı üçün istifadə olunan termik elektrik stansiyaları da əhəmiyyətli dərəcədə su sərf edir. Yəni, AI-nin “susuzluğunu” yalnız serverlərə aid etmək düzgün olmaz.
Datacentrlərin su və enerji istehlakı üzərində ətraflı analiz
Müasir datacentrlər yalnız serverləri deyil, həm də onların soyudulmasını təmin edən sistemləri işlədir. Bu sistemlərdə istifadə olunan suyun miqdarı böyük şəhərlərin illik su istehlakı ilə müqayisə oluna bilər. 2025-ci ildə təxminən 2–3 nəhəng şəhərin su ehtiyacı AI sistemləri üçün sərf olunub.
Bu texnologiyanın karbon izi də qorxuncdur. Hesabatlara görə, AI-nin karbon emissiyası böyük metropolların illik tullantısı ilə bərabərdir. Bu, həm də qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyi problemlərinə birbaşa təsir göstərir.
AI üçün enerji və su istehlakının artması texnoloji inkişafla necə bağlıdır
AI modellərinin mürəkkəbliyi və həcmi hər il artır. Məsələn, böyük dil modellərinin təlim prosesi yüzlərlə GPU və çoxlu elektrik enerjisi tələb edir. Bu da daha çox datacenter və enerji infrastrukturu deməkdir.
Nəticədə, texnologiyanın inkişafı ilə resurs istehlakı arasında birbaşa əlaqə yaranır. Bu, yalnız bugünkü AI tətbiqləri üçün deyil, gələcəkdə daha mürəkkəb modellərin hazırlanması üçün də ciddi problem yaratmaq potensialına malikdir.
Süni intellektin ekoloji və iqtisadi təsirləri
AI-nin sürətli inkişafı həm ekoloji, həm də iqtisadi baxımdan ciddi nəticələr doğurur. Artan enerji və su ehtiyacı şirkətlərin xərclərini yüksəldir və enerji təchizatı infrastrukturuna əlavə təzyiq göstərir. Eyni zamanda, karbon emissiyasının artması iqlim dəyişikliyini sürətləndirir və təbii resursların azalmasına səbəb olur.
Bu proses, planetimizin davamlılığı üçün ciddi xəbərdarlıqdır. AI-nin geniş tətbiqi və daha mürəkkəb modellərin yaranması ilə bu təzyiqin gələcək illərdə daha da artacağı gözlənilir.
Xüsusi texniki xüsusiyyətlər cədvəli
| Texnologiya | İstehlak növü | İllik istehlak (təxmini) | Ətraf mühit təsiri |
| Datacenter serverləri | Elektrik | 1.2 TWh | Karbon emissiyası yüksək |
| Soyutma sistemləri | Su | 50 milyon m³ | Su resurslarına təzyiq |
| Termik elektrik stansiyaları | Su + Enerji | 200 milyon m³ su + 5 TWh enerji | Karbon və su istifadəsi |
| AI modellərinin təlimi | Elektrik | 0.5–1 TWh | Karbon izi artır |
Ekspertlər bildirir ki, AI-nin enerji və su istehlakı yalnız 2025-ci ildə deyil, gələcəkdə də artmağa davam edəcək. Süni intellektin tələbləri artdıqca, datacentrlərin sayı və gücü də artırılmalıdır. Bu isə planetin su və enerji resurslarına əlavə təzyiq deməkdir.
Strateji baxışla, texnologiyanın davamlı inkişafı üçün daha səmərəli soyutma sistemləri, bərpa olunan enerji mənbələri və karbon izini azaldan texnologiyalar tətbiq edilməlidir. Əks halda, AI-nin ekoloji və iqtisadi təsiri geri dönməz ola bilər.
Yekun
2025-ci ildə süni intellektin su və enerji istehlakı rekord həddə çatdı. Bu, həm texnoloji inkişafın sürətini, həm də resursların davamlı istifadəsinin vacibliyini ortaya qoyur. Gələcəkdə səmərəli həllər tətbiq edilməzsə, planetimizin resursları üzərində təzyiq daha da artacaq.
FAQ (Ən çox verilən suallar)
- AI niyə bu qədər çox enerji və su istifadə edir?
Çünki AI modellərinin təlimi və işləməsi böyük hesablama gücü və server soyutma sistemləri tələb edir. - Datacentrlərin su istehlakı nə qədərdir?
Müasir datacentrlər illik olaraq milyonlarla kubmetr su sərf edə bilər, bəzən böyük şəhərlərin su ehtiyacına bərabər. - AI-nin karbon izi nə qədərdir?
Böyük AI modellərinin təlimi metropolların illik karbon emissiyasına bərabər ola bilər. - Gələcəkdə bu təsiri necə azaltmaq olar?
Bərpa olunan enerji mənbələri, səmərəli soyutma texnologiyaları və karbon izini azaltan infrastruktur tətbiq etməklə. - AI-nin iqtisadi təsirləri hansılardır?
Enerji və su xərclərinin artması, infrastruktur yüklərinin yüksəlməsi və əməliyyat xərclərinin artması.
