2025-ci il musiqi sənayesində süni intellektin (AI) təsirini kəskin şəkildə göstərdi. Artıq milyonlarla istifadəçi Spotify, Deezer və digər platformalarda AI tərəfindən yaradılmış mahnılara rast gəlir, lakin bu əsərlər çox vaxt müvafiq sənətkarların razılığı olmadan yayımlanır.
Sənətkarlar əsərlərinin və səslərinin izinsiz surətlərini “saxtakarlıq” kimi qiymətləndirir, hüquqi və texnoloji tədbirlərin görülməsini tələb edirlər. Bu vəziyyət həm musiqiçilər, həm də istehlakçılar üçün böhran yaradır, gələcəkdə insan yaradıcılığının dəyərinə ciddi təsir göstərə bilər.
AI ilə Yaradılan Mahnılar Platformalarda Necə Yayılır və Sənətkarları Təhdid Edir
Süni intellekt artıq məşhur sənətkarların səsini və musiqi üslubunu təqlid edə biləcək səviyyəyə çatıb. Bu proses böyük məlumat bazalarının təhlili və modelin əvvəlki nümunələrdən öyrənməsi ilə baş verir.
AI tərəfindən yaradılan bəzi mahnılar hətta qlobal musiqi chart-larında yüksəlir. Məsələn, “Walk My Walk” adlı AI mahnısı heç bir insan tərəfindən ifa edilməsinə baxmayaraq, rəqəmsal satışlarda birinci yerləri tutmuşdur. Bu cür hallar dinləyicilər arasında çaşqınlıq yaradır və platformalarda sənətkarların əsərlərini təhdid edir.
Sənətkarların Etiraz Dalğası və Hüquqi Tələbləri
Tanınmış musiqiçilərdən tutmuş müstəqil musiqiçilərə qədər sənətkarlar AI ilə yaradılmış mahnılara qarşı kəskin etirazlarını bildirirlər. United Musicians and Allied Workers (UMAW) kimi təşkilatlar, səs və müəllif hüquqlarının qorunması üçün yeni qanunların qəbulunu tələb edir.
Bəzi platformalar AI əsərlərini xüsusi şəkildə işarələməyə və ya bloklamağa söz verib, lakin etirazlar davam edir. Sənətkarlar hesab edir ki, bu addımlar yetərli deyil və sistemin şəffaflığı təmin edilməlidir.
Musiqi Platformalarının Cavabı: AI Dalğası ilə Mübarizə
Spotify və Deezer kimi platformalar gündə minlərlə AI tərəfindən yaradılmış mahnı qəbul edir. Spotify milyonlarla belə mahnını silmək məcburiyyətində qalıb, lakin texnologiyanın hələ tam inkişaf etməməsi problemləri artırır.
Deezer isə hər gün təxminən 50,000 AI əsəri alır. Bu, həm müəllif identifikasiyasını çətinləşdirir, həm də platformaların məsuliyyətini artırır. Platformalar həm texnologiyanı dəstəkləmək, həm də sənətkarların hüquqlarını qorumaq arasında tarazlıq yaratmağa çalışır.
Musiqi İstehsalçıları və Bazar Analizi: AI Sənayəyə Zərər Verirmi?
Müstəqil araşdırmalar göstərir ki, peşəkar musiqiçilərin böyük əksəriyyəti AI tərəfindən tamamilə yaradılmış mahnılara mənfi baxır. 1,700-dən çox musiqiçi arasında aparılan sorğuya görə, 80%-dən çoxu AI əsərlərinin platformalarda yayımlanmasına qarşıdır.
Buna baxmayaraq, AI texnologiyasından mahnıların mastering, səs izolyasiyası və digər texniki proseslərdə köməkçi vasitə kimi istifadə edilməsini qəbul edənlər var. Lakin tam AI əsərləri sənətkarların yaradıcılıq azadlığını təhlükə altına qoyur.
Mədəni və İdentik Çətinliklər: AI Musiqinin Mədəni Dəyərini Təhlükəyə Atır
AI yalnız səs təqlid etmir, həm də mövcud musiqi nümunələrini təkrar istehsal edir. Bu, xüsusilə populyar məlumat bazalarına əsaslanan AI modellərində mədəniyyətlərin və ənənələrin əsl səslərini zəiflədə bilər.
Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edir ki, AI-nın qeyri-etik istifadəsi musiqi mədəniyyətini pozaraq insan yaradıcılığının rolunu azalda bilər. Buna görə də sənətkarlar və tədqiqatçılar etik və ədalətli AI çərçivələrinin yaradılmasını tələb edirlər.
AI Musiqisinin Əsas Xüsusiyyətləri
| Xüsusiyyət | İzah |
| AI əsərlərinin həcmi | Platformalar gündə minlərlə AI əsəri qəbul edir, əksəriyyəti qeyri-şəffafdır. |
| Sənətkar etirazları | Sənətkarlar AI əsərlərinin işarələnməsini və ya qadağan edilməsini istəyirlər. |
| Platformaların reaksiyası | Yalnız bəzi əsərlər silinir, texnologiya hələ tam dəqiq deyil. |
| İstehsalçıların mövqeyi | Əksəriyyət tam AI əsərlərinə qarşıdır, köməkçi istifadəsini dəstəkləyirlər. |
| Etik çətinliklər | Mədəniyyətlərin təhrif olunması və səs təqlidi riski mövcuddur. |
AI ilə yaradılan musiqi sənayesində innovasiya və etik hüquqlar arasında tarazlığı tapmaq çətindir. Platformalar texnologiyanı dəstəkləmək istəyir, lakin sənətkar hüquqlarının qorunması və şəffaf identifikasiya üçün hələ kifayət qədər həll yolu yoxdur.
Gələcəkdə AI musiqi üçün həm təhlükə, həm də imkan yarada bilər. Əgər platformalar, qanunvericilər və texnologiya şirkətləri birgə ədalətli çərçivələr hazırlasa, AI insan yaradıcılığını tamamlayıcı vasitəyə çevrilə bilər. Əks halda, dinləyici etibarı və sənətkar dəyərləri ciddi risk altına düşəcək.
Yekun
AI ilə yaradılan musiqi 2025-ci ildə sənətkar hüquqlarını və mədəni dəyərləri ciddi şəkildə sınağa çəkir. Hüquqi çərçivələr, texnologiya nəzarəti və sənətkarların iştirakı olmadan bu problem artmaqda davam edəcək.
FAQ
AI mahnıları qanunsuzdurmu?
Hazırda bütün AI musiqi istehsalına dair aydın qanun yoxdur, lakin sənətkarlar qorunma tələb edir.
Sənətkarlar niyə etiraz edir?
Çünki bu əsərlər onların razılığı olmadan yaradılır və insan yaradıcılığının dəyərini azaldır.
AI sənayedə faydalı ola bilərmi?
Bəli, mastering və musiqi texnikası üçün köməkçi vasitə kimi istifadə oluna bilər, lakin tam AI əsərləri təhlükəlidir.
Platformalar nə tədbir görür?
Bəzi əsərlər silinir və identifikasiya sistemləri gücləndirilir, amma çətinliklər qalır.
Dinləyicilər AI və real musiqini ayıra bilərmi?
Təcrübəsiz dinləyici üçün çox çətindir, çünki AI əsərləri insan səsinə çox bənzəyir.
